Serbest Bölgede Stok Mutabakatı, Reçete ve Fire Oranları

Serbest bölgede üretim yapan bir firmanın en kritik yükümlülüklerinden biri, ithal ettiği hammadde ile ürettiği mamul arasındaki ilişkiyi her an açıklayabilmektir. Gümrük idaresi bölgeye giren, kalan ve çıkan tüm eşyayı denetim altında tutar; firmanın kayıtları Vergi Usul Kanunu'na uygun olmak ve fiziki stokla örtüşmek zorundadır.

Mutabakat denklemi

Reçete ve randıman

Reçete (bileşim/BOM), bir birim mamul için gereken hammadde miktarlarını tanımlar. Randıman ise belirli miktar ve nitelikteki hammaddeden, belirli bir üretim tekniğiyle ne kadar mamul elde edilebileceğini ifade eder. Yeni bir ürün üretime alınırken bileşimin ilgili idareye bildirilmesi (yeni ürün başvurusu) gerekir; tüketim hesapları bu reçeteye dayanır.

Fire: beyan değil, belgelendirme meselesi

Üretimde bir miktar kayıp (fire) kaçınılmazdır; ancak oranın dayanağı olmalıdır. Danıştay içtihadı, randıman ve fire değerlendirmelerinde Ticaret ve Sanayi Odalarının belirlediği resmî fire ve zayiat oranlarının esas alınması gerektiği yönündedir. Beyan edilen fire, odanın oranını aşıyorsa teknik gerekçelendirme hazır olmalıdır; aksi halde aradaki fark 'açıklanamayan stok eksiği' olarak değerlendirilebilir.

Sayım farkının sonuçları

• SBİF işlemlerinin 3 aya kadar bloke edilmesi (ticaretin fiilen durması)
• Eksik çıkan eşya için gümrük vergileri ve cezai yaptırım riski
• YMM tasdik sürecinde uyumsuzluk ve teşvik kaybı riski

Pratik öneriler

• Reçeteleri sürümleyerek tutun; değişiklikleri tarihiyle kaydedin.
• Fire beyanlarınızın yanına odanın resmî oranını referans olarak işleyin; aşımı görünür kılın.
• Mutabakatı sayım gününe bırakmayın — dönem içinde sürekli hesaplayın.
• Her dönem kapanışında mutabakat çıktısını denetim izi olarak arşivleyin.

Serbest Bölge Üretim Kontrol bu denklemi canlı işletir: reçete × üretim üzerinden tüketimi hesaplar, resmî fire oranını aşan beyanları işaretler ve tolerans dışı sapmayı sayımdan önce gösterir.